اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
مقدمه 9
اصول و مبانى نظرى طب سنتى ( گزيده اى از كتاب نخستين ذخيره خوارزمشاهى ) ( فارسى )
2 - طب قديم ايران داراى اصول و مبانى دقيقى بوده است ، و پزشكان كنونى بايد بدانند كه اساس معلومات پزشكى امروز همانست كه قدما بنيانگذارى كردهاند ، زيرا بسيارى از مطالبى كه در كتب طبى جديد مىبينيم عينا از كتابهاى پزشكى قديم ايران اقتباس شده است ، بدون اينكه كوچكترين اثرى و نامى از دانشمندان قديم در كتابهاى امروز منعكس شده باشد . بنابراين فرهنگ جديد كه همه چيز را ساخته و پرداخته تمدن مغرب زمين جلوه مىدهد حقكشى بزرگى نسبت به فرهنگ و تمدن قديم نموده است . كشورهاى متمدن كنونى براى بسط نفوذ سياسى و اقتصادى و فرهنگى خويش در كليهء كشورها بخصوص ممالك آسيائى ، مدتها است بفعاليتهاى مستمرى مشغول و با تبليغات دامنهدار و از راههاى گوناگون توانستهاند افكار عمومى را كاملا به خود جلب و در ذهن روشنفكران و دانشپژوهان اين فكر غلط را رسوخ دهند كه معلومات قدما به كلى پوچ و بىاساس بوده و كوچكترين ارزش علمى نداشته است ، چنان كه روزى از پزشك جوانى كه تازه از دانشكدهء پزشكى تهران فارغالتحصيل شده بود سؤال شد طب قديم ايران چگونه بوده است ؛ پزشك جوان پس از اندكى تأمل جواب داد ، مانند طب پيرهزنهاى عوام در خانهها . بعقيدهء ما بهترين راه جبران اين غفلت بزرگ ؛ توجه عامهء مردم به حقايق علمى و مخصوصا معلومات طبى پزشكان قديم ايران مىباشد ، و تنها طريق وصول به اين هدف ، نشر كتابهائى نظير ذخيرهء خوارزمشاهى و تطبيق مطالب آن با كتب طبى امروزه است . * * * مطالعه و بررسى طب قديم ايران ، علاوه بر فايدهء بزرگى كه بشرح آن پرداختيم ، تأثير فوقالعاده مهمى نيز در پزشكى كنونى از نظر پيشرفت و سير تكاملى آن دارد . براى توضيح اين مطلب گوئيم ، بطور كلى علوم مختلف و بويژه دانش پزشكى ضمن تغيير و تحول و پيشرفت تدريجى خود ، گاهگاهى دچار لغزشها و اشتباهاتى شده ، و از جادهء اصلى و حقيقى كه سير بسوى تكامل مىباشد منحرف